Methode en Verantwoording

N 3.2. Methode en Verantwoording

Vertaalcommissie

Om zich te oriënteren las de DPSP-redactie het Annual Report 1995 van het Centre for International Legal Cooperation (Cilc) over de Approach and Projects bij het vertalen van Nederlandse Wetten in het Engels. Het DPSP-redactielid Marjanne Termorshuizen-Arts was betrokken bij het project Law Dictionary van het Cilc. Een van de belangrijkste aanbevelingen in het rapport voor het maken van vertalingen was om een samenwerking te realiseren tussen deskundigen op het gebied van de inhoud, een vertaler en een native speaker.

In de DPSP-redactie was al direct in het begin besloten om een eerste concept van de vertaling online te zetten en de mogelijkheid te scheppen om online commentaar te leveren op de gemaakte vertaling. Op die manier kon de input van experts verworven worden.

Er werd overwogen een professionele vertaler aan te trekken samen met een native speaker, maar al snel bleek dat er geen budget voor een vertaler zou zijn. Daarom werd besloten dat twee vrijwilligers uit de redactie het vertaalwerk op zich zouden nemen: de initiator van het project Liesbeth Huppes-Cluysenaer samen met Marjanne Termorshuizen-Arts, die niet alleen als deelnemer aan een Cilc project ervaring had met juridisch vertalen, maar die ook gepromoveerd was op de rechtstheoretische ontwikkelingen met betrekking tot juridische semantiek. Cassandra Steer, een Australische PhD studente aan de juridische faculteit, die eerder een periode als docent verbonden was geweest aan de afdeling Algemene Rechtsleer, was bereid om mee te werken als native speaker. Aldus kwam er een vertaalcommissie tot stand bestaande uit drie experts in algemene rechtstheorie, met bij twee daarvan daarnaast specifieke op vertaling gerichte deskundigheden.

 

Werkwijze

Een van de belangrijkste aspecten van de werkwijze van de vertaalcommissie was dat niet naar unanimiteit gestreefd werd, maar naar het zo goed mogelijk aangeven van de plaatsen waar verschil van mening gerezen was, of aarzeling.

De eerste vertaling van steeds grote stukken tekst werd gemaakt door Liesbeth Huppes-Cluysenaer. De vertaalde tekst werd toegestuurd aan de native speaker Cassandra Steer, die de tekst met track changes terugstuurde aan Liesbeth. Daarna stuurde Liesbeth de tekst door naar Marjanne Termorshuizen-Arts waarbij een groot deel van de veranderingen van Cassandra geaccepteerd was, maar een aantal plaatsen was gemarkeerd als probleempunten. Marjanne liep het geheel nog een keer door. Haar correcties leverden geen nieuwe problemen op. Daar waar Marjanne het met Liesbeth eens was dat Cassandra het Nederlands niet goed begrepen had werden de probleempunten geschrapt. Over bleven dus de punten die vertaalproblemen waren. Aan Liesbeth werd dan de keuze gelaten welke oplossing voor het probleem gekozen werd. Bij het online zetten van de concepttekst werd in de ruimte die gereserveerd was voor commentaar aangegeven welke problemen de vertaalcommissie besproken had. Het was daarbij de bedoeling dat gebruikers van de website niet alleen commentaar zouden leveren op de vertaling, maar daarbij ook in zouden gaan op de door de vertaalcommissie geconstateerde problemen. De concentratie op het detecteren van vertaalproblemen in plaats van op unanimiteit heeft het werken in de vertaalcommissie aangenaam en efficiënt gemaakt.

Het is gebleken dat er niet of nauwelijks commentaar op de vertaling is gekomen van buitenstaanders. Toen duidelijk werd dat er geen animo was voor het geven van commentaar, is de online commentaar mogelijkheid geschrapt. Dat neemt niet weg dat het nog steeds mogelijk is om commentaar van welke aard dan ook via het DPSP- contactadres op te sturen. Mocht de animo toenemen, dan zal de online commentaarfunctie weer kunnen worden toegevoegd.

De vertaalproblemen die de vertaalcommissie constateerde zijn nu opgenomen in Comments and Annotations, dat onderdeel vormt van de publicatie van de Engelse vertaling in DPSP Annual, Volume 1 (2020). Ook de paar reacties die als comments zijn ingediend, zijn daarin opgenomen. Hierbij moet echter aangetekend worden dat in de loop van het project, het perspectief op de vertaling veranderd is. In de beginfase ging het bij veel van de vertaalproblemen om de vertaling van juridische termen en de vraag hoe om te gaan met de verwijzing naar verouderde wetgeving, niet-meer bestaande instituties en termen die in verschillende rechtsculturen niet helemaal equivalent zijn. In de loop van de tijd verschoof het perspectief naar de wens om zoveel mogelijk dat soort problemen te vermijden. Bij een bewerking van de originele tekst, die allereerst gewenst was om de nieuwe spelling in te voeren met de daarbij behorende nieuwe grammatica en nieuwe semantiek, zijn daarom ook zoveel mogelijk alle specifieke details van de verwijzingen naar het positieve recht verwijderd. Daardoor werd veel van het commentaar van de vertaalcommissie irrelevant. In Comments and Annotations zijn alleen de opmerkkingen van de vertaalcommissie opgenomen die relevant bleven. Zie verder voor de Bewerking

 

Beslissingen van de Vertaalcommissie

De vertaalcommissie nam als motto een citaat uit VG 17, de afscheidsrede van Paul Scholten:

“Wie hetzelfde anders zegt, zegt iets anders”

Besloten werd de vertaling zo letterlijk mogelijk te maken, al moesten Engelse lezers natuurlijk niet afgeschrikt worden. Een extra reden voor een zo letterlijk mogelijke vertaling was de overweging dat de vertaling waarschijnlijk vooral gebruikt zou worden door lezers, voor wie Engels niet de moedertaal zou zijn. Nederlandstalige juridische termen lijken vaak meer op de Duitse of Franse termen, dan op de Engelse omdat Nederland, Frankrijk en Duitsland in veel opzichten dezelfde juridische traditie delen.

De tekst is onderverdeeld in genummerde blokken. De verdeling in blokken is willekeurig. De tab geeft aan waar Paul Scholten een nieuwe alinea maakte. Paul Scholten maakt soms bijna geen alinea’s in zijn tekst en soms heel regelmatig.

Karakteristiek voor Paul Scholten’s manier van schrijven is dat hij het gebruik van technische termen vaak vermijdt. De vertaalcommissie heeft ook waar mogelijk technische taal vermeden.

Paul Scholten gebruikt vaak een accent om bepaalde woorden te benadrukken. Daardoor kun je hem als het ware de tekst horen spreken. De accenten zijn in de vertaling niet overgenomen.

Het gebruik van cursief en aanhalingstekens door Paul Scholten is overgenomen.

Er is in de redactie gesproken over de titel van de vertaling. In Nederland is het gebruikelijk over het Algemeen Deel te spreken, als men het heeft over het eerste hoofdstuk van het Algemeen Deel. Als het eerste hoofdstuk als een zelfstandige tekst wordt uitgegeven, zowel in Nederlandse bewerking als in Engelse vertaling, lijkt het belangrijk er een nieuwe titel aan te geven. Door de redactie werd gekozen voor de titel Algemene Methode van het Privaatrecht, een contaminatie van de titel van hoofdstuk 1 (De Methode van het Privaatrecht) en het boek (Algemeen Deel). Het drukt datgene uit wat Paul Scholten in zijn voorwoord zegt over het doel van het boek “Het behandelt (…) het aan alle delen (…) gemeenschappelijke: de methode. (…) Ten slotte geloof ik dat de jurist alleen door bezinning op de methode inzicht krijgt in wat recht eigenlijk is.”

De citaten in het Frans, Duits of Latijn zijn niet vertaald door de vertaalcommissie. Het plan was aanvankelijk om zoveel mogelijk gebruik te maken van al bestaande vertalingen van die literatuur. In de afgelopen jaren heeft Google translate zich echter zodanig ontwikkeld, dat (vert. lhc) betekent dat Google translate gechecked en bewerkt is door Liesbeth. Voor het Latijn biedt Google search vaak de gezochte vertaling.

Back to top

Site made by: Woovar (Development) and Huppes-Cluysenaer